“Met een volle maag leer je beter” - Hoe middelbare school Victor Horta in Evere inzet op gelijke kansen met steun van Caritas Vlaanderen

“Leerlingen met een volle maag kunnen laten focussen op de lessen, dat is voor ons een prioriteit. Daarom zijn we graag ingegaan op het steunaanbod van Caritas Vlaanderen om een ontbijtproject te kunnen opstarten.” Aan het woord is Leen Uleners, IKZ-coördinator en beleidsmedewerker in Victor Horta in Evere. De GO! school, die focust op studierichtingen met arbeidsmarktgerichte finaliteit, telt veel leerlingen uit maatschappelijk kwetsbare gezinnen.

Daarom kiest de school er bewust voor om een brede basiszorg te verlenen, met inzet op het welbevinden van haar leerlingen en preventieve gezondheidszorg. Een gezond ontbijt op school kan daarbij een grote impact hebben.

Ontbijt als opstap naar leren

Sinds de paasvakantie organiseert Victor Horta met steun van Caritas Vlaanderen elke dinsdag een ontbijt op school. Al voordien deelde de school tweewekelijks gratis soep uit, gefinancierd met zelf ingezamelde middelen. Het ontbijtproject werd opgestart om in te spelen op de groeiende signalen van lege brooddozen.

"De eerste keer heb ik zelf 300 bananenbroodmuffins gebakken," vertelt Leen met een glimlach. "Maar dat bleek iets te ambitieus. We hebben het project snel bijgestuurd en een vast ontbijtteam samengesteld dat nu zorgt voor de aankopen en de bedeling."

Gemiddeld maken een dertigtal leerlingen gebruik van het ontbijt. Alles gebeurt voor de schoolbel gaat. Soms blijft er wat over, en dan wordt ook ’s middags nog een restje verdeeld. Het initiatief staat open voor iedereen en verloopt discreet, zonder stigmatisering. "Het is opvallend hoeveel zo'n initiatief teweegbrengt. Leerlingen starten hun dag rustiger en kunnen zich beter concentreren."

Toch zijn er ook uitdagingen. De stijgende kosten van gezonde voeding — noten, mueslibars, vers fruit — maken het moeilijk om het project op lange termijn vol te houden. "Misschien moeten we nadenken over een eenvoudiger aanbod," zegt Leen. "Een volkoren boterham met kaas is ook voedzaam én betaalbaarder."

Door het gratis ontbijt aan te bieden, hoopt de school ook het aantal telaatkomers terug te dringen. Leen ziet een link met armoede: “Ze hebben bijvoorbeeld niet altijd een moeder die hen zegt wanneer ze moeten gaan slapen en opstaan, of delen met vijf een slaapkamer en wonen ook vaak niet in een rustige buurt. ’s Morgens moeten ze vaak eerst nog hun zussen of broers naar school begeleiden. In gezinnen met kansarmoede is er vaak minder opvolging.” De school geeft daarom ook geen huiswerk. Alles gebeurt op school: leren, oefenen, begeleiding. “Omdat we willen dat iedereen gelijke onderwijskansen krijgt.”

Armoede is vaak onzichtbaar

Victor Horta is een school met een hoge OKI-score (OnderwijsKansarmoede-indicator). “Eén van die indicatoren is de studietoelage, en wij hebben inderdaad veel leerlingen die zo’n toelage ontvangen. We hebben een heel kostenbewust beleid rond schoolfacturen, maar toch zijn vaak nog afbetalingsplannen nodig. Maar kansarmoede is vaak ook onzichtbaar. " legt Leen uit. "Leerlingen hebben soms een smartphone, maar slaan thuis maaltijden over om die te kunnen betalen."

Ook leerlingenbegeleiders C.C. en M.C. merken het op in de praktijk. "We zien kinderen systematisch afwezig blijven omdat ze moeten werken of thuis moeten helpen. In principe zijn trainingsbroeken niet toegelaten hier op school, maar soms komen ze dan toch in trainingsbroek, omdat de enige jeansbroek die ze hebben in de was zit. We merken ook lege brooddozen op school en dan verlenen we hen discreet een broodje.”

De school hanteert een kostenbewust beleid en stelt zoveel mogelijk schoolmateriaal gratis ter beschikking: ze mogen gebruik maken van de handboeken, latten, geodriehoeken en rekenmachines van de school en krijgen ook cursusblokken en mappen. "We trekken onze hulp zo breed mogelijk, zodat het niet opvalt als je het nodig hebt."

“Leerlingen hebben om uiteenlopende redenen soms moeite om zich te concentreren in de klas. Bij sommigen speelt armoede een rol, anderen worstelen met een leerstoornis, of zijn via het watervalsysteem in een studierichting beland die minder goed bij hen past. Het schoolteam probeert daar zo goed mogelijk op in te spelen: leerlingenbegeleiders gaan het gesprek aan om te begrijpen wat er speelt, en leerkrachten zoeken naar creatieve manieren om hun lessen zo toegankelijk mogelijk te maken, zodat elke leerling mee is”, legt C.C. uit. “We weten door die gesprekken ook van hun thuissituatie. Vaak leven ze samen in een kleine ruimte. We komen leerlingen tegen die steeds ziekvallen, omdat ze het niet breed hebben: er is geen geld voor gezonde huisvesting, gezonde voeding, doktersafspraken,…”

Een schrijnend voorbeeld is dat van een leerling van vorig schooljaar. M.C.: “Hij was vaak afwezig of doodmoe in de klas. Zijn moeder was overleden, zijn vader had tuberculose. Hij en zijn zus hielden het gezin draaiende, met werk in de avonduren. Toch is hij afgestudeerd – een krachttoer.”

Ondersteuning op maat

Victor Horta werkt al jaren aan een breed armoedebeleid. De school volgde onder meer het Krijt-traject rond onbetaalde schoolfacturen en ontwikkelde samen met het Onderwijscentrum Brussel een visie op kansarmoede.

C.C.: "We willen inzetten op een warme school, met verbindende communicatie. We onderhouden een zo nauw mogelijk contact met de leerlingen. Leercoaches spelen daarin een belangrijke rol. Ze zijn het eerste aanspreekpunt voor leerlingen en vormen de brug met de leerlingenbegeleiders."

Samen tegen lege brooddozen

Dankzij steun van Caritas Vlaanderen (meerbepaald via operationele werking Caritas Hulpbetoon) kan Victor Horta blijven inzetten op een eerlijke start voor elke leerling. Het ontbijtproject is daar een tastbaar en hoopvol voorbeeld van. Want een warme school, dat is een plek waar kinderen méér krijgen dan les – het is een plek waar ze kansen krijgen om te groeien, ook als hun thuissituatie dat niet vanzelfsprekend maakt.

"Het is misschien maar één maaltijd per week," besluit Leen, "maar voor sommige kinderen betekent dat het verschil tussen leren of niet leren die dag. En dat is onbetaalbaar."