Caritas Hulpbetoon Vlaanderen brengt menstruatiearmoede onder de aandacht op Wereld Menstruatiedag

Op 28 mei 2026, Wereld Menstruatiedag, nam Caritas Hulpbetoon Vlaanderen deel aan de inspiratiedag 'Gender & Gezondheid' van het Agentschap Binnenlands Bestuur in Brussel. Het evenement bracht onderzoekers, beleidsmakers en middenveldorganisaties samen rond menstruatie, menopauze, gender en gezondheid. Wij organiseerden er een workshop over menstruatiearmoede. Via onze interactieve werkwormen konden deelnemers de uitdagingen waarmee mensen in armoede worden geconfronteerd vanop de eerste rij ervaren. Tegelijk gingen we in gesprek over de rol die scholen en lokale besturen kunnen spelen in het bespreekbaar maken en aanpakken van menstruatiearmoede.

Voor onze workshop vertrokken we vanuit Dubbel Taboe, ons rapport over menstruatiearmoede in Vlaanderen. Hoewel menstrueren een normaal onderdeel van het leven is, blijft het onderwerp vaak omgeven door schaamte en taboes. Wanneer daar financiële moeilijkheden mee gepaard gaan, worden de gevolgen nog groter. Menstruatiearmoede heeft niet alleen een impact op het welzijn van jongeren, maar ook op hun schoolparticipatie, zelfvertrouwen en kansen om volwaardig deel te nemen aan het dagelijkse leven.

Om die realiteit tastbaar te maken, kozen we voor een interactieve aanpak. Via verschillende werkvormen konden deelnemers zich inleven in de moeilijke keuzes die gezinnen in armoede telkens opnieuw moeten maken. Het budgetspel vormde daarbij een belangrijk onderdeel. De opdracht was eenvoudig: stel een maandbudget in taartvorm samen voor een gezin met beperkte middelen. Al snel bleek hoe moeilijk het is om alle noodzakelijke uitgaven (taartstukken) binnen een beperkt budget te laten passen.

Hoewel de meeste deelnemers relatief vlot de puzzel hadden gelegd, noemden velen de oefening confronterend. Verschillende groepen schrapten bijvoorbeeld een langverwachte gezinsuitstap, omdat er geen ruimte voor was binnen het budget. Andere groepen stelden dan weer de aankoop van schoolmateriaal uit tot na de paasvakantie. Die beslissingen maakten duidelijk hoe gezinnen in armoede voortdurend prioriteiten moeten stellen en hoe zelfs kleine uitgaven een groot verschil kunnen maken. Opvallend was dat alle deelnemers rekening hielden met menstruatieproducten. Dat toont aan dat het bewustzijn rond het belang ervan groeit, al blijft de vraag hoe gezinnen dergelijke kosten maand na maand kunnen blijven dragen wanneer het budget onder druk staat.

Naast het budgetspel gingen deelnemers ook met elkaar in gesprek over stellingen rond menstruatiearmoede en ontvingen ze een overzicht van lokale initiatieven die bijdragen aan een toegankelijker menstruatiebeleid. Tijdens de plenaire terugkoppeling kwam naar voren dat hoewel het taboe rond menstruatie groot blijft, er stappen in de goede richting worden gezet. Tegelijk is er nood aan structurele oplossingen en aan samenwerking tussen scholen, lokale besturen, jeugdorganisaties en hulpverleners. Ook het belang van educatie en sensibilisering voor zowel jongens als meisjes werd meermaals benadrukt.

Het budgetspel en het stellingenspel zijn didactische werkvormen uit ons lespakket over menstruatiearmoede.

Voor ons was de workshop niet alleen een moment om bewustwording te creëren, maar ook een kans om te luisteren. We verzamelden ideeën, ervaringen en praktijken uit verschillende gemeenten en organisaties en gingen in gesprek over hoe lokale besturen scholen beter kunnen ondersteunen in de strijd tegen menstruatiearmoede.

Daarom stelden we tijdens de workshop ook een nieuw projectvoorstel voor. Indien hiervoor budget beschikbaar is, kunnen we een medewerker vrijstellen om lokale besturen actief te ondersteunen bij de aanpak van menstruatiearmoede in scholen. Dat kan via workshops voor leerlingen en leerkrachten, educatief materiaal in de vorm van flyers, posters en inzamelboxen, en het faciliteren van een aanbod aan menstruatieproducten. Op die manier willen we lokale besturen helpen om menstruatiearmoede structureel aan te pakken en ervoor te zorgen dat geen enkele jongere om financiële redenen moet inboeten op gezondheid, welzijn of onderwijs.

Naast onze eigen workshop bood de inspiratiedag een veelzijdig programma dat menstruatie, gender en gezondheid vanuit verschillende invalshoeken in de kijker zette.

Ilse Delbaere en Marthe Van Vlaenderen van de Vives Hogeschool onderzochten de attitudes en beleving rond reproductieve gezondheid. De studie bracht in kaart hoe menstruatie en menopauze beleefd worden in Vlaanderen. Uit hun onderzoek bleek dat kwetsbare groepen meer drempels ervaren zoals kosten, infrastructuur en toegang tot zorg.

Andere opvallende bevindingen waren het feit dat er nood is aan meer kennis, openheid en meer gendersensitieve zorg en dat maatschappelijke normen nog steeds beïnvloeden hoe klachten worden benoemd en beleefd. Tot slot deelden ze nog dat drie groepen moeilijker te bereiken waren voor het onderzoek: mannen, mensen met een migratieachtergrond en mensen in armoede.

Deelnemers konden ook aansluiten bij workshops van andere organisaties die elk een ander facet van menstruatie en gender belichtten:

• BruZelle: Menstruatiewelzijn in het onderwijs en bij jongeren. Volgens BruZelle zouden jongeren een vertekend beeld hebben van menstruatie door online misinformatie. Ook stelden ze vast dat het biologische luik van relationele en seksuele vorming (RSV) onvoldoende ruimte maakt voor beleving en welzijn.
• Rebelle: Menstruatiewelzijn in de sportwereld. Uit de workshop van Rebelle namen we mee dat de impact van de menstruatiecyclus op sportprestaties verschilt per fase, per cyclus en per individu. Daarnaast zijn er nog altijd structurele drempels zoals kledingvoorschriften of verplichte aanwezigheden.
• GAMS: Menstruatie in de context van vrouwelijke genitale verminking en culturele taboes. GAMS besprak hoe toegang tot kennis beperkt blijft als gevolg van het sterke taboe en een gebrek aan informatie bij verschillende doelgroepen.

Het slotpanel bracht onderzoekers, artsen en experten samen rond de vraag hoe we kunnen evolueren naar een meer gendersensitieve gezondheidszorg. Minister Caroline Gennez (Vooruit) benadrukte dat de gezondheidszorg nog te vaak vertrekt vanuit het mannenlichaam, met nadelige gevolgen voor vrouwen en meisjes. Zoals ze het zelf verwoordde: