Interview met kardinaal Tarcisio Isao Kikuchi, voorzitter Caritas Internationalis
Tijdens de Caritas Africa Conference in Abidjan spraken we met kardinaal Tarcisio Kikuchi, president van Caritas Internationalis. In een open en genuanceerd gesprek blikte hij terug op twintig jaar Deus Caritas Est, de unieke identiteit van Caritas binnen de Kerk en de uitdagingen van een wereldwijde organisatie die werkt vanuit de basis. Hij deelde zijn visie op partnerschap, zelfredzaamheid, interreligieuze samenwerking en de toekomst van de diaconale missie van de Kerk — én waarom volgens hem iedereen in de Kerk uiteindelijk “Caritas” is.
Wat betekenen 20 jaar Deus Caritas Est voor u persoonlijk en voor de Kerk?
Zijne eminentie kardinaal Kikuchi: "Toen Deus Caritas Est verscheen, waren we verrast. We hadden van paus Benedictus, als strenge theoloog en voormalig prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, eerder een doctrinaire tekst verwacht. Maar deze encycliek ging over de liefde van God en het belang van naastenliefde, van 'caritas'. Hij bleef tijdens zijn pontificaat de nadruk leggen op caritas als heilige grondslag van de Kerk. Dat was voor ons, mensen van Caritas, bijzonder inspirerend."
Sinds mei 2023 leidt u Caritas Internationalis, met meer dan 3.000 Caritas-parochies wereldwijd. Wat zijn de grootste uitdagingen?
"Caritas werkt anders dan NGO’s. Er is geen top-downstructuur: ik geef geen bevelen aan lokale teams. Het werk groeit van onderuit. Waar een katholieke kerk is, is caritas. Dat maakt het soms moeilijk om zicht te krijgen op wat er lokaal gebeurt, zeker in conflictgebieden. Informatie verzamelen is een uitdaging. Daarnaast is geld een machtsfactor: wie fondsen heeft, probeert soms beslissingen te beïnvloeden. Het is onze taak om een evenwichtige samenwerking te creëren tussen gevers en ontvangers — als gelijkwaardige partners."
Wat onderscheidt Caritas van een NGO?
"Caritas is verankerd in de Kerk. We zijn er vóór, tijdens en na een ramp — omdat de Kerk er is. We blijven aanwezig, we verdwijnen niet na een interventie. Dat is het unieke karakter van Caritas."
Caritas is een uitdrukking van de diaconale opdracht van de Rooms Katholieke Kerk, maar medewerkers en vrijwilligers komen soms uit andere religies. Hoe gaat u om met interreligieuze samenwerking?
"Dat verschilt per continent. In Azië bijvoorbeeld, waar christenen een minderheid zijn, werken veel niet-christenen bij Caritas. In Bangladesh zijn de meeste medewerkers moslim. Onze prioriteit is het behouden van de katholieke identiteit, maar dat betekent niet dat iedereen gedoopt moet zijn. Wel moeten we een gedeeld begrip hebben van wat naastenliefde betekent: niet alleen vanuit de Bijbel, maar als concrete uitdrukking van Gods liefde."
Wat hoopt u te bereiken met deze conferentie rond 20 jaar Deus Caritas Est?
"Caritas is essentieel voor Afrika. Een Afrika zonder Caritas is ondenkbaar. Tegelijk is het tijd dat de Kerk in Afrika meer zelfredzaam wordt. In veel parochies zie ik een levendig geloof, actieve betrokkenheid en sterke gemeenschappen — vaak krachtiger dan in Europa of de VS. Natuurlijk is er nood aan ondersteuning, maar het is belangrijk dat Afrika ook zijn eigen weg vindt en als gelijkwaardige partner optreedt."
Ziet u veranderingen in de kwetsbare groepen die Caritas ondersteunt?
"De situatie van vrouwen in ontwikkelingslanden is duidelijk verbeterd. Niet radicaal, maar wel merkbaar. Dat komt door hun inzet binnen Caritas en andere organisaties. Hoewel de katholieke Kerk vooral door mannen wordt geleid, zijn veel Caritas-initiatieven gericht op de versterking van vrouwen: hen helpen om zelfstandig te worden en onderwijs te krijgen. Dat verandert de samenleving, langzaam maar zeker.
Wat vluchtelingen betreft: dat blijft moeilijk. Caritas werkt al jaren met vluchtelingen wereldwijd, maar de situatie wordt eerder slechter dan beter. Na de coronacrisis is de wereld ook egoïstischer geworden. Mensen denken meer aan zichzelf en sluiten anderen sneller uit. De samenleving staat kritischer tegenover migranten en vluchtelingen. Wanneer de Kerk oproept tot opvang en solidariteit, krijgt ze daar vaak kritiek op. Men zegt dat de Kerk de samenleving zou verstoren. In die context is het moeilijk om vooruitgang te tonen. Toch gaan we door, omdat het om mensenlevens gaat."
Wat wenst u voor de toekomst van de Kerk in haar dienstbare missie?
"Ik wens dat iedereen in de Kerk beseft: wij zijn Caritas. Caritas is geen groep speciale mensen met bijzondere talenten. Nee, iedereen hoort erbij. Wij zijn allemaal Caritas. Ik hoop dat mensen, ook door concrete activiteiten, dat steeds meer gaan inzien."