Een brug naar de schoolpoort: Family Following begeleidt rondtrekkende kinderen
Wat is Family Following precies?
Family Following is een onderwijsproject voor kinderen van Roma en woonwagenbewoners in Vlaanderen, tussen 6 en 18 jaar oud. We organiseren sessies van telkens twee uur, afgestemd op de leeftijd en het niveau van elk kind. De focus ligt op alfabetisering, lezen, schrijven en Frans – de meeste kinderen uit deze gemeenschappen spreken immers Frans, ook al verblijven ze in Vlaanderen.
We werken met twee groepen: kinderen uit gezinnen die het hele jaar rondtrekken en kinderen die slechts een deel van het jaar mobiel zijn. In beide gevallen zorgt hun nomadische levensstijl – en de bijhorende stigmatisering – ervoor dat ze moeilijk toegang vinden tot het reguliere onderwijs.
Met dit project proberen we die kloof te verkleinen. We willen scholen niet vervangen, maar juist een brug slaan: richting inschrijving, participatie en motivatie.
Hoe bereiken jullie de gezinnen?
We werken nauw samen met onze collega’s van het project Referentieadressen. Zij komen in contact met gezinnen wanneer die hun post komen ophalen. Daarnaast speelt mond-tot-mondreclame een belangrijke rol: families praten met elkaar en geven positieve ervaringen door.
Hoe organiseren jullie de lessen?
Tijdens de eerste sessie brengen we allerlei educatief materiaal en spelletjes mee. Zo krijgen we een goed beeld van het niveau van het kind. Op basis daarvan passen we de volgende sessies aan.
We werken niet met klassieke leeftijdsgroepen, maar met drie leerniveaus, afhankelijk van wat een kind al dan niet beheerst. Die aanpak laat ons toe om gepaste oefeningen te voorzien voor Frans en wiskunde.
Ook de taakverdeling binnen het team is organisch gegroeid, op basis van pedagogische ervaring en de gezinnen die we elk bezoeken.
Wat werkt goed, en wat minder?
We merken dat we vertrouwen opbouwen met de gezinnen. Ouders durven hun kinderen aan ons toe te vertrouwen, en dat zien we als een groot compliment. Bij sommige kinderen is de vooruitgang duidelijk zichtbaar.
Toch blijven we realistisch: Family Following is een pilootproject. We zijn met een klein team – één coördinator en twee Europese vrijwilligers. Willen we een grotere impact, dan hebben we meer vrijwilligers nodig en vooral: meer lesmomenten per week. Daarom zoeken we actief naar mensen met een hart voor onderwijs of sociaal werk, bijvoorbeeld studenten op zoek naar een stage.
Is het moeilijk om het vertrouwen van de gezinnen te winnen?
In het begin zeker, maar vertrouwen groeit met de regelmaat van de sessies. Soms bieden ouders spontaan iets te drinken of te eten aan – een mooi signaal van vertrouwen en gastvrijheid.
Merk je dat je aanwezigheid iets betekent voor de kinderen?
Absoluut. Veel van deze kinderen krijgen thuis weinig of geen ondersteuning bij hun schoolwerk. Onze wekelijkse aanwezigheid zorgt voor structuur én aandacht – twee dingen die ze enorm waarderen. Soms tonen ze dat met een glimlach, een kleine attentie, of de vraag wanneer we weer langskomen.
Wat hebben jullie tot nu toe bereikt?
We zijn gestart in oktober 2024 met twee gezinnen. Intussen begeleiden we wekelijks een tiental gezinnen. Dat is een mooie groei, waarmee we het schooljaar afsluiten.
Die eerste maanden waren erg belangrijk: ze gaven ons de ruimte om een aanpak te ontwikkelen op maat van de kinderen. We hebben gaandeweg lesmateriaal aangekocht en aangepast, afhankelijk van wat de kinderen nodig hadden. Ons ultieme doel is om op basis van deze ervaring een educatieve toolkit samen te stellen, zodat toekomstige vrijwilligers goed voorbereid aan de slag kunnen.
Waarom is schoolgaan niet vanzelfsprekend voor kinderen uit deze gemeenschappen?
De combinatie van stigmatisering, culturele verschillen en een nomadische levenswijze maakt schoollopen moeilijk. Roma-gezinnen leven vaak anders dan sedentaire gezinnen. Daardoor is het schoolsysteem – met zijn vaste locatie en structuur – moeilijk te combineren met hun onconventionele levensstijl.
Wat is het doel van jullie project: onderwijs vervangen of drempels verlagen?
Wij kunnen geen leerkrachten vervangen, maar willen een brug slaan naar een eventuele inschrijving op school. Wat we doen, is basiskennis bijbrengen: het alfabet leren, hoofdletters en kleine letters schrijven, eenvoudige zinnen lezen, eenvoudige rekenvaardigheden,… We brengen hen structuur bij en sociale omgangsvormen,… Tegelijk proberen we ouders bewust te maken van het belang van schoolinschrijving.
De overstap naar school is geen evidentie voor hen, maar onze tussenstap kan helpen om dat traject haalbaarder te maken.
Merken jullie dat de kinderen het aanbod waarderen?
Zeker. Naarmate de band met de kinderen groeit, sturen ze berichtjes waarin ze uitkijken naar het volgende bezoek. We werken met kinderen die thuis weinig tot geen begeleiding krijgen. Onze wekelijkse aanwezigheid betekent dan ook veel voor hen en zorgt voor een hechte band. Ze waarderen de aandacht die we geven en tonen hun motivatie soms met kleine gebaren, zoals een zelf klaargemaakte snack.
Dit project is dankbaar werk, omdat veel kinderen tijdens de sessies vooruitgang hebben geboekt en gemotiveerd zijn. We hebben bijvoorbeeld een meisje geholpen met het ontdekken van letters en herkennen van lettergrepen. Vandaag kan ze eenvoudige zinnen lezen. Ze zei dat ze ervan droomt om weldra een heel boek te kunnen lezen. Dat motiveert ons.
Wat is jullie langetermijndoel?
Family Following is méér dan een tijdelijk project. We hopen dat de kinderen van vandaag op hun beurt hun kinderen ooit naar school willen en kunnen sturen, zelfs als ze dan nog rondtrekken. Zo kan deze werking op lange termijn bijdragen aan een structurele daling van onderwijsongelijkheid.
Gitte Declercq werkt samen met Europese vrijwilligers Benoît Dubois en Léna Morisse aan het project Family Following.