Kerstmis: een verhaal van hoop, vlucht en verantwoordelijkheid

Beste mensen,

De evangelieverhalen spelen zich af in een wereld die op het eerste gezicht ver van ons af lijkt te staan. Schaapstallen, wijngaarden en vijgenbomen vragen soms wat vertaalsleutels om hun betekenis vandaag te begrijpen. Maar het kerstverhaal vormt daarop een opvallende uitzondering. De realiteit van mensen op de vlucht is ook vandaag brandend actueel. We hoeven het nieuws maar te openen, of in onze steden rond te kijken, om die vertaalsleutel aangereikt te krijgen.

Het aantal mensen op de vlucht neemt jaar na jaar toe. Zozeer zelfs dat we soms wegkijken, of wegzappen. Dat is menselijk: geconfronteerd worden met lijden waar je geen pasklaar antwoord op hebt, kan verlammend zijn. En toch zijn ze er: mensen die vluchten voor oorlog en geweld, zoals in Oekraïne, Congo of Soedan. Mensen die hun thuis verliezen door klimaatverandering, na overstromingen in onder meer Sri Lanka of Marokko.

Ook onze eigen geschiedenis kent dat verhaal. Veel grootouders weten nog wat het betekende om te vluchten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wanneer mensen moeten vluchten, zijn het vooral de meest kwetsbaren – kinderen en ouderen – die het grootste risico lopen.

Een kind op de vlucht

Ook Jozef en Maria waren vluchtelingen. Met hun pasgeboren kind Jezus trokken ze halsoverkop de nacht in, op weg naar veiligheid in Egypte, nadat Jozef in een droom was gewaarschuwd voor het geweld van Herodes. Langs de kust, met Gaza op hun weg, kozen ze voor de minst gevaarlijke route.

Als dit vandaag zou gebeuren, zouden ze wellicht in een tentenkamp terechtkomen. Onderzoek, opsluiting, twijfel. Misschien zelfs teruggestuurd. Het kerstverhaal had dan nauwelijks een week geduurd.

Maar zo liep het niet. Ze vonden bescherming. Ze konden blijven tot het opnieuw veilig was.

Kerstmis vandaag

Bij Caritas ontmoeten we dagelijks mensen die vandaag op de vlucht zijn. Ouders met jonge kinderen, gevlucht voor oorlog, straffeloosheid en uitzichtloosheid. Mensen die niets liever willen dan hun kinderen opvoeden in een veilige, vertrouwde omgeving. Ze dromen van dat ene visioen: “Je kan teruggaan, het is weer veilig.”

Diezelfde hoop leeft ook bij ouders hier, in Vlaanderen, van kinderen die in moeilijke en soms onwaardige omstandigheden opgroeien. Ouders die hopen op kansen, op een toekomst die beter is dan wat zij zelf hebben gekend.

Voor velen onder ons is Kerstmis een warme periode van samenzijn en geborgenheid. Dat is goed, en daar hoeven we ons niet schuldig over te voelen. Je kan alleen warmte doorgeven als je die zelf mag ervaren. Maar voor anderen blijft die warmte ver weg. Ook voor Jezus begon Kerstmis niet idyllisch, maar als een beproeving.

God kiest partij

Dat is geen toeval. Met Kerstmis kiest God er bewust voor om mens te worden in kwetsbaarheid. Niet als almachtige heerser, maar als een weerloos kind. Hij deelt de miserie, de kou en de ellende van mensen – maar niet hun wanhoop. Want precies daar wordt hoop geboren.

“Het licht schijnt in de duisternis, en de duisternis kon het niet overwinnen.”
Of anders gezegd: het licht dringt door, zelfs wanneer de nacht het diepst is.

God heeft onder ons zijn tent opgeslagen. Vandaag staan die tenten in Gaza, in Soedan, in Oekraïne. Overal waar mensen schuilen omdat ze niets en niemand meer hebben. Daar is God mens onder de mensen.

Onze gezamenlijke opdracht

Kerstmis herinnert ons niet alleen aan wat was, maar roept ons ook op tot wat komt. Het is een appel aan ieder van ons, én aan ons samen. Niemand kan alles, maar iedereen kan iets. “Niemand kan niets” – een oude Caritas-slogan die vandaag nog altijd geldt.

Onze opdracht is om, zoals God, in de wereld te gaan staan. Aan de randen van de samenleving, waar het soms ongemakkelijk is, waar de modder aan onze knieën hangt. Precies daar, zegt paus Franciscus, wordt menselijkheid tastbaar.

Dat is waar Caritas wil staan. Met open handen. Met concrete solidariteit. Met hoop die toekomst mogelijk maakt.

Zalig Kerstfeest,

Dominic Verhoeven
Directeur Caritas Vlaanderen