Minimuminkomen: een weg naar waardigheid

In heel Europa hebben miljoenen mensen moeite om in hun basisbehoeften te voorzien, omdat de huidige systemen voor minimuminkomen onvoldoende ondersteuning bieden. Vandaag lanceert Caritas Europa haar nieuwste rapport, waarin de grote tekortkomingen in nationale systemen voor minimuminkomen worden belicht en beleidsmakers worden opgeroepen om te heroverwegen hoe inkomenssteun een echte basis kan vormen voor sociale inclusie.

Het rapport, 'Thriving, not just surviving. Shaping effective minimum income systems in Europe' ('Bloeien in plaats van overleven. Naar doeltreffende minimuminkomenssystemen in Europa'), bundelt inzichten van 20 Caritasorganisaties uit heel Europa (waaronder Caritas Vlaanderen) en bevat concrete aanbevelingen om de huidige systemen te versterken. De bevindingen zijn duidelijk: bijna 90% van de ondervraagde Caritasorganisaties stelt dat de uitkeringen in hun land onvoldoende zijn om in de basisbehoeften te voorzien. Slechts vijf landen bieden steun die minstens 75% van de nationale armoedegrens dekt.

"Ik ben al vijf jaar werkloos en woon met mijn dochter in een sociale huurwoning. We krijgen 998 euro per maand – amper genoeg om de basis te bekostigen. Er is geen geld voor internet, vrije tijd of vakantie, zelfs geen stabiele wifi-verbinding voor het schoolwerk van mijn dochter. Met 1.500 euro per maand zouden we waardig kunnen leven, in plaats van enkel te overleven."
— Nargis Haque, ontvangt minimuminkomen in Spanje

Toegangsbarrières verergeren het probleem. Veel systemen sluiten jongvolwassenen uit, vooral tussen 18 en 25 jaar, tenzij zij voldoen aan strikte of willekeurige voorwaarden. Migranten, mensen zonder stabele huisvesting en zij die niet voldoen aan zware verblijfs- of bijdragevoorwaarden, worden vaak uitgesloten. Bureaucratie, stigma en digitale drempels ontmoedigen bovendien aanvragen, wat leidt tot een wijdverspreid ondergebruik: velen vragen de hulp waar ze recht op hebben nooit aan.

"Systemen voor minimuminkomen moeten mensen in staat stellen om waardig te leven en volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Dit rapport is een oproep tot actie. We roepen Europese en nationale leiders op om inclusieve en toereikende inkomenssteun tot een pijler te maken van de nieuwe Europese armoedebestrijdingsstrategie."
— Maria Nyman, secretaris-generaal van Caritas Europa

Caritas Europa benadrukt dat minimuminkomenssystemen hertekend moeten worden, niet alleen om financiële steun te bieden, maar ook om de onderliggende oorzaken van armoede aan te pakken. Dat betekent: toegang garanderen tot gezondheidszorg, huisvesting, onderwijs en werk.

De kracht van dit rapport zit in de verhalen en bewijzen die Caritasorganisaties uit de hele regio delen. Hun inzichten zijn geworteld in dagelijks werk met kwetsbare mensen — van Georgië tot Ierland, van Noorwegen tot Griekenland. Meer dan 70% van de bevraagde Caritasorganisaties werkt actief aan het dichten van de lacunes in bestaande systemen, onder meer via dienstaanpassing, onderzoek en beleidsbeïnvloeding.

In Slowakije bijvoorbeeld runt Caritas meer dan 300 sociale diensten, van hulp aan kinderen en moeders in crisissituaties tot ouderen, vluchtelingen en slachtoffers van mensenhandel. In Cyprus en Noorwegen biedt Caritas individuele begeleiding om kwetsbare mensen wegwijs te maken in complexe steunstelsels.

Belangrijkste aanbevelingen aan EU- en nationale beleidsmakers:

• Garandeer toereikendheid: minimuminkomen moet voor alle gezinssamenstellingen minstens 75% van de nationale armoedegrens bedragen.

• Zorg voor inclusieve toegang: vereenvoudig en verruim de toelatingscriteria zodat jongeren, migranten en mensen in huisvestingsonzekerheid niet uitgesloten worden.

• Verhoog de opnamegraad: bestrijd stigma en vereenvoudig de administratie via gerichte outreach, alternatieven voor digitale aanvragen en gebruiksvriendelijke systemen.

• Gecoördineerde EU-actie: de EU moet bindende normen voor minimuminkomen promoten, gekoppeld aan haar bredere strategie rond sociale rechten en armoedebestrijding.

Dit rapport verschijnt op een cruciaal moment, nu de Europese Commissie werkt aan haar allereerste Europese armoedebestrijdingsstrategie. De aanbevelingen van Caritas Europa bieden waardevolle input om ervoor te zorgen dat minimuminkomenssystemen werkelijk de waarden van de Unie en de beloften van de Europese pijler van sociale rechten weerspiegelen — zodat niemand wordt achtergelaten in de strijd tegen armoede.

Lees het rapport (op caritas.eu)

Bron: Caritas Europa