“Het schippersberoep vraagt meer dan liefde voor het water – het vraagt een samenleving die mee wil bewegen.”
Interview met Marina Willems, coördinator van De Schroef, naar aanleiding van de publicatie van het onderzoeksrapport 'Wat stimuleert en verhindert tewerkstelling in de binnenvaart?' door de Karel de Grote Hogeschool in opdracht van De Schroef en met steun van het Fonds voor de Rijn- en Binnenvaart.
De binnenvaart is een onmisbare schakel in onze logistiek, maar de toekomst van het beroep staat onder druk. “Er stromen steeds minder jongeren in, zeker wie niet uit een schippersfamilie komt,” zegt Marina Willems van De Schroef. “Vroeger nam je het schip van je ouders over, vandaag kiezen jongeren vaker voor een job aan de wal.” Volgens een recent onderzoek dat De Schroef mee ondersteunde, spelen niet alleen praktische en financiële drempels een rol, maar ook sociale en mentale.
“Weinig jongeren kiezen vandaag voor een leven aan boord,” stelt Willems. “Dat heeft met veel te maken: het is een zwaar leven, financieel onzeker, en je moet het kunnen combineren met een sociaal en familiaal leven.” Zijinstroom van buitenaf is schaars, mede omdat er weinig laagdrempelige opleidingsmogelijkheden zijn. Wel zijn er initiatieven van o.a. VDAB en het Kenniscentrum Binnenvaart met cursussen en stages, maar schippers moeten voldoende stageplaatsen aanmelden voor het beroep als knelpunt te erkennen. En net dat blijkt moeilijk: “Wie zelf nauwelijks tijd heeft, laat staan personeel, kan amper iemand opleiden zonder risico’s,” aldus Willems.
Veiligheid en welzijn aan boord zijn een ander groot aandachtspunt. Willems somt enkele schrijnende ongevallen op, waaronder valpartijen, verdrinkingen en aanvaringen. “Het gaat vaak om mensen die dag en nacht werken om hun lening af te betalen en niet de luxe hebben om het schip stil te leggen.” Ook de markt speelt een rol: de binnenvaart kampt met zware prijsdruk en geen enkele vorm van minimumtarief. “Iedereen is zelfstandig, en wie onder de prijs vaart, haalt de opdracht binnen. Het maakt de sector kwetsbaar.”
De gevolgen zijn er ook op lange termijn. “Schippers bouwen geen pensioen op zoals werknemers. Als er iets gebeurt – ziekte, ongeval, echtscheiding – vallen velen letterlijk zonder vangnet. En dan moeten ze aan wal een huis, job en leven zien op te bouwen. Dat leidt tot schrijnende situaties.”
Willems ziet tegelijk hoe de oudere generatie geen netwerk heeft aan wal, terwijl jongeren via sociale media nog enig sociaal contact houden. “Maar de eenzaamheid is echt, zeker voor wie niet meer kan varen.” En ook de instroom staat onder druk. Vroeger kon je een schip financieren met een lening van 100%. Nu moet je fors eigen kapitaal inbrengen. “Dat maakt het beroep haast onbereikbaar voor wie niet uit een rederijfamilie komt.”
Toch is er hoop, benadrukt Willems. “Er zijn sterke familiebedrijven, jongeren die wél kiezen voor het water, en organisaties zoals De Schroef die bruggen bouwen.” Maar dan moet ook de rest van de samenleving mee: “Met beleid op maat, opleidingen met toekomst, en erkenning van de uitdagingen. Want het schippersleven is niet alleen werk, het is een manier van leven. En daar moet plaats voor blijven.”
Meer over De Schroef en hoe deze werking past binnen Caritas Vlaanderen