Vzw Pit-Stop begeleidt ex-gedetineerden bij hun terugkeer naar de samenleving. Het huis in Sint-Andries (Brugge) biedt tijdelijk onderdak en ondersteuning, zodat mensen zelfstandig hun leven opnieuw kunnen opbouwen. Antoon Vandeputte, gepensioneerd gevangenisaalmoezenier en voorzitter van Pit-Stop, vertelt over succesverhalen en de uitdagingen van re-integratie en rehabilitatie na detentie.

U was jarenlang gevangenisaalmoezenier in Brugge. Wat hield uw werk daar in?

“Ik werkte in de mannenafdeling voor binnenkomenden en kortgestraften. Ik probeerde mensen tot rust te brengen, hen beter te leren kennen en hun contacten met familie te herstellen of te onderhouden. Ik kwam er in contact met heel uiteenlopende mensen: van zware delinquenten tot kleine criminelen, mensen met een drugsverslaving en mannen die uit de bijzondere jeugdzorg kwamen.”

Hoe is vzw Pit-Stop ontstaan?

“Pit-Stop werd opgericht door twee jezuïeten. Zij zagen dat gedetineerden die een uitgaansvergunning van 36 uur kregen vaak nergens konden overnachten. Daarom wilden ze hen een plek aanbieden waar ze toch terechtkonden en contact met hun familie konden leggen. De congregatie schonk een huis in Brugge met tien kamers. Vandaag hebben we een huis in Sint-Andries, dat plaats biedt aan vier bewoners.”

Hoe verloopt de begeleiding bij Pit-Stop?

“De sociale dienst van de gevangenis van Brugge contacteert ons om te kijken of er een plaats vrij is voor een gedetineerde die zal vrijkomen. Vrijwilligers die mensen al in de gevangenis begeleiden, blijven dat ook na de vrijlating doen. Elke ex-gedetineerde krijgt een buddy die helpt met administratie, werk zoeken, huisvesting… In Pit-Stop leven bewoners zelfstandig; de buddy komt enkel af en toe langs. We verhuren eerst zes maanden en verlengen dat zo nodig tot een jaar.

Voor sommigen is vrijkomen moeilijker dan in de gevangenis blijven. Binnen hebben ze structuur, een cel, soms verantwoordelijkheid en respect. Buiten vallen ze terug op niets en worden ze opnieuw bekeken als crimineel.”

Kunt u een voorbeeld geven van iemand voor wie Pit-Stop het verschil maakte?

“Een man die twintig jaar vastzat, moest wennen aan een totaal veranderde wereld. Hij had nog nooit met een bankkaart betaald en trok zich vaak terug op zijn kamer. We vonden werk en psychologische ondersteuning voor hem en later ook een sociale woning. Nu is hij gepensioneerd en doet hij vrijwilligerswerk.
Maar niet iedereen kan een succesverhaal schrijven. Sommigen verliezen weer hun job of betalen hun rekeningen niet. Toch geloof ik: als zelfs maar 20% slaagt, dan zijn we toch niet overbodig geweest.”

U heeft ook aanbevelingen voor de aanpak van mensen met een drugsverslaving. Wat zijn die?

“Mensen met een drugsprobleem horen volgens mij niet in de gevangenis. Een beter voorstel zou zijn hen naar een aparte locatie te sturen waar ze drie doelen dienen te behalen: een diploma of attest via arbeidsbemiddeling, agressiebegeleiding en een afkickprogramma. Niet met een vaste strafduur, maar: je blijft tot die drie zaken bereikt zijn. In Ruislede zijn er al alternatieve trajecten voor de traditionele detentie. In een gevangenis zoals die van Brugge, is er geen gespecialiseerde begeleiding voor mensen met een verslaving en blijven ze die problematiek behouden..”

En hoe zit het met begeleiding voor andere groepen, zoals mensen veroordeeld voor kindermisbruik?

“Zij krijgen in de gevangenis ook nauwelijks begeleiding. Pas na hun straf kunnen ze naar de psychiatrie. Veel mensen komen zo vrij zonder ooit aangepaste ondersteuning te hebben gekregen. 
Er is overbevolking in de gevangenissen, terwijl sommige groepen beter elders zouden worden opgevangen.”

Probeert u vanuit uw ervaring ook kleine veranderingen te realiseren?

“Ja, we vragen de gevangenisdirectie ervoor te zorgen dat iemand met een regioverbod dan toch bij een ander OCMW kan aankloppen. Of door te regelen dat gedetineerden bij hun vrijlating een busticket kunnen kopen om van de gevangenis naar het station te geraken.”

Vanwaar haalt u inspiratie?

“Ik doe mijn werk vanuit een gelovige inspiratie: ik geloof in de mensen, wat hun voorgeschiedenis ook is. En ik geloof in Jezus die zegt: ga maar naar die mensen toe. Dat geeft richting aan mijn werk.”

Naast Pit-Stop bent u ook betrokken bij de vzw Open Balie. Wat doen jullie daar?

“In het weekend, wanneer veel sociale restaurants gesloten zijn, bieden wij warme maaltijden aan. Ook ex-gedetineerden van Pit-Stop komen er eten of helpen mee. Zo integreren ze zich met een nieuwe groep mensen. Elke zondagnamiddag houden we een ontmoetingsmoment met koffie, tegen vereenzaming. 
Ik kan die initiatieven maar doen vanuit mijn gelovige inspiratie, om zo mensen vooruit te helpen.”

Gerelateerde artikels