Van ontbijtkar tot notendispenser: 12 scholen maken komaf met honger in de klas dankzij Caritas

Een lege maag leert niet. Vanuit die overtuiging lanceerde Caritas Hulpbetoon Vlaanderen in 2025 een oproep naar lagere en middelbare scholen uit alle onderwijsnetten in Vlaanderen en Brussel, mét een hoog OKI-cijfer (onderwijskansarmoedeindicator). Scholen die bovendien geen of onvoldoende structurele steun kregen voor maaltijden, konden een gemotiveerde aanvraag indienen om het probleem van lege of ongezonde brooddozen aan te pakken. In totaal kregen twaalf scholen steun. Een budget van 2.500 euro gaf hen de nodige zuurstof om lege of ongezonde brooddozen niet langer als een taboe, maar als een gezamenlijke uitdaging aan te pakken. De resultaten tonen niet alleen een directe daling van het hongergevoel aan, maar ook een verhoogde concentratie en een warmer schoolklimaat.

De nood bleek groot: op verschillende locaties kampt meer dan de helft van de leerlingen met een tekort aan kwalitatieve voeding tijdens de schooluren. De redenen zijn divers: van financiële krapte thuis tot een gebrek aan ontbijtcultuur of simpelweg tijdsgebrek. Dankzij de steun van Caritas Hulpbetoon Vlaanderen konden deze scholen projecten opzetten die veel verder gaan dan 'een gratis boterham'.

Creatieve oplossingen op maat

Deze scholen kregen steun: Regina Assumpta (Anderlecht), Nieuwen Bosch Basisschool (Gent), Sint-Martinus (Sint-Jans-Molenbeek), basisschool Sint-Jozef (Kortrijk), GO! Basisschool De Goudenregen (Ganshoren), GO! Basisschool De Puzzel (Mechelen), basisschool De Panda (Gent), OZCS West-Brabant Regina Pacis (Laken), GO! Atheneum Emanuel Hiel (Schaarbeek), basisschool Victor Carpentier (Gent), GBS Ket & Co (Sint-Jans-Molenbeek) en GO! Victor Horta (Evere).

Iedere school had zijn eigen context en hanteerde daarom ook een aanpak op maat:

Drempelvrij aan de schoolpoort: basisschool Victor Carpentier installeerde een mobiele ontbijtkar. Twee keer per week kunnen leerlingen (en hun ouders) hier fruit, crackers of een gezonde hap meepakken. De lokale Turkse bakker helpt een handje mee door wekelijks vers brood te schenken.
Gezond 'shoppen': In Gent creëerde Nieuwen Bosch een 'ontbijtwinkeltje'. Hier kunnen kinderen zelfstandig hun brooddoos aanvullen of een gezond tussendoortje 'kopen' zonder dat daar een prijskaartje aan hangt. Dit versterkt hun autonomie en haalt het stigma weg.
Een energieboost bij de start: Bij Sint-Jozef in Kortrijk staat een notendispenser centraal. Een handje noten biedt de nodige proteïnen en vetten om de voormiddag geconcentreerd door te komen. "Als ik me thuis moet haasten, ben ik blij dat ik op school nootjes kan eten," aldus een leerling uit het derde leerjaar.
Warmte in een beker: Voor scholen als Regina Assumpta en Regina Pacis bleek soep het wondermiddel. Het vult niet alleen de maag, maar zorgt ook voor verbinding. Een leerling vatte het perfect samen: "Warme soep is een warme school."
Directe hulp en discretie: In Sint-Martinus te Sint-Jans-Molenbeek wordt de steun gebruikt om schoolfacturen voor warme maaltijden te betalen en een noodvoorraad aan beleg en brood aan te leggen.

Meer rust, betere resultaten

Uit de evaluatie van onze actie leren we dat leerkrachten merken dat de actie loont: leerlingen zitten minder met honger in de les, zijn meer betrokken en kunnen langer hun focus houden. In Sint-Martinus (Molenbeek) merkte het team dat het vertrouwen groeide: leerlingen durven nu vaker zelf aan te geven wanneer het thuis even niet lukt, waardoor de school sneller en discreter kan helpen.

De toekomst: structurele verankering

Hoewel we onze ondersteuning niet structureel kunnen aanbieden, bleek de 2.500 euro een cruciale impuls om een voedingsaanbod in de scholen te continueren. Velen werken inmiddels samen met partners zoals vzw Enchanté (Project Brooddoosnodig) of lokale handelaars om de projecten duurzaam te maken. Het doel blijft simpel: elk kind de energie geven die het verdient om te kunnen groeien en leren.

Een inkijk in de genomen acties

Aan het Regina Pacisinstituut in Brussel wordt al enkele jaren dagelijks soep uitgedeeld tijdens de middag. Van de herfstvakantie tot aan het voorjaar komen gemiddeld 150 leerlingen per dag een beker warme soep halen.

De organisatie loopt vlot en is intussen stevig ingebed in het schoolleven. De impact is voelbaar, zeker tijdens de koude maanden.

Leerlingen verwoorden het zelf treffend: “Soep maakt de middag warmer.”

Dankzij de steun van Caritas Hulpbetoon Vlaanderen kon de school dagelijks 15 liter soep aankopen en zo inzetten op gezonde, warme voeding voor alle leerlingen van het 1ste tot het 7de jaar secundair onderwijs.

Sinds 2021–2022 kunnen leerlingen zonder ontbijt of met een lege/ongezonde brooddoos bij Nieuwen Bosch terecht in een laagdrempelig ontbijtwinkeltje. Het aanbod omvat brood, fruit, yoghurt, rijst- en maïswafels en andere gezonde snacks, zodat alle kinderen discreet kunnen deelnemen.

Het resultaat: minder honger, meer concentratie en een positieve start van de dag. Caritas Hulpbetoon Vlaanderen hielp mee het initiatief structureel mogelijk maken opdat alle leerlingen optimale leerkansen zouden krijgen.

“‘Juf, wanneer is het etenstijd?’ Die vraag hoor ik nu niet meer om 9 uur. Een kind dat zonder ontbijt de voormiddag door moet, komt moeilijk tot leren. Die hongerige maag betekende bijna drie verloren uren.” – leerkracht K3

In Sint-Jozef in Kortrijk start de hulp al aan de schoolpoort. Elke ochtend kunnen leerlingen vrij nootjes nemen uit een dispenser aan de ingang. Dagelijks maken een vijftigtal leerlingen hier gebruik van.

Voor veel kinderen is het een geruststelling dat ze niet met honger aan de lessen moeten beginnen, zeker voor leerlingen uit gezinnen in armoede of anderstalige nieuwkomers die vaak met lege handen toekomen.

“Als ik me thuis moet haasten, dan ben ik blij dat ik op school nootjes kan eten.” – leerling L3

Noten zijn voedzaam, maar ook duur. Zonder de financiële steun van Caritas Hulpbetoon Vlaanderen zou dit dagelijkse aanbod niet haalbaar zijn.

Uit een bevraging in basisschool Victor Carpentier in Gent bleek dat 61% van de leerlingen soms met honger op school zit, vooral ’s morgens. Sinds september 2025 organiseert de school daarom een ontbijtkar aan de schoolpoort, laagdrempelig en voor álle gezinnen.

Elke vrijdag is er een uitgebreid aanbod van brood, fruit, crackers en nootjes. Op woensdag is er een extra fruitmoment. Wat overblijft, wordt verdeeld over de klassen. Ouders worden mee betrokken en vullen soms zelfs de brooddoos van hun kind aan de kar.

De school bouwt stap voor stap aan een structurele aanpak, met partners zoals Enchanté vzw en lokale handelaars. De steun van Caritas Hulpbetoon Vlaanderen is hierbij een cruciale hefboom.

Van april tot november 2025 ondersteunde Sint-Martinus kinderen uit kansarme gezinnen met gezonde voeding, brood, beleg en tussendoortjes, en hielp ouders bij het betalen van schoolfacturen voor maaltijden. Klasleerkrachten zorgden discreet dat kinderen die niets meehadden, toch iets kregen.

"Kinderen durfden na verloop van tijd zelf aangeven dat ze geen eten mee hadden." - Directie Sint-Martinus

Het resultaat: minder honger, meer vertrouwen en appreciatie bij de leerlingen. Dankzij de steun van Caritas Hulpbetoon Vlaanderen kon de school dit initiatief realiseren en overweegt het om het in de toekomst verder uit te bouwen.

Bij De Panda in Gent krijgen alle leerlingen in de lagere school en kleuterschool een gezond ontbijt aangeboden, met onder meer beschuit, rijstwafels, fruit en gedroogde vruchten. Voor de jongsten is het aanbod gestuurd, voor de oudere kinderen vrij te kiezen tijdens het kringmoment, zodat er geen stigmatisering is. Twee keer per week krijgen de leerlingen ook groentjes aangeboden.

Dankzij deze ondersteuning merken leerkrachten dat kinderen met een gevulde maag starten en meer openstaan om te leren. Ook de betrokkenheid van ouders groeit, doordat zij helpen bij het uitdelen of voorbereiden van het ontbijt.

>> Ga naar het interview

Bij GO! Victor Horta in Evere organiseerde de school sinds de paasvakantie met steun van Caritas Vlaanderen elke dinsdag een gratis ontbijt voor leerlingen uit maatschappelijk kwetsbare gezinnen. Zo’n dertig jongeren starten de dag met een voedzame maaltijd, wat bijdraagt aan een rustigere start, betere concentratie én minder telaatkomers in de klas. Het project sluit aan bij het bredere armoedebeleid van de school, dat inzet op gelijke onderwijskansen en welzijn voor alle leerlingen.